Prawa i obowiązki świadka w sądzie

Każdy z nas może otrzymać wezwanie, by stawić się w sądzie w charakterze świadka. Nawet jeśli nie widzieliśmy zdarzenia rozpatrywanego w ramach procesu na własne oczy, możemy posiadać informacje, które będą dla wymiaru sprawiedliwości niezwykle cenne. Wezwanie rodzi zwykle wiele pytań. Jakie są obowiązki świadka? Czy można odmówić składania zeznań? Jakie prawa ma świadek w sądzie? Czy przysługuje mu zwrot kosztów podróży oraz utraconych zarobków? Wyjaśniamy wszystkie wątpliwości i udzielamy przydatnych wskazówek.

Kim jest świadek w sprawie sądowej?

Rolę świadka w postępowaniu sądowym może pełnić osoba, która: jest ofiarą danego przestępstwa, słyszała lub widziała coś, co jest związane z określonym zdarzeniem, dysponuje informacjami na temat sprawcy przestępstwa lub jest zaangażowana, pośrednio bądź bezpośrednio, w postępowanie związane ze sprawą nieletnich. Funkcja ta jest niezwykle istotna – zeznania świadka są podstawowym materiałem dowodowym m.in. w sprawach karnych. Dostarczenie sędziemu informacji na temat określonego przestępstwa może zmienić bieg postępowania, doprowadzić do podjęcia ostatecznej decyzji i tym samym skazania lub uniewinnienia osoby oskarżonej.

Samo pojęcie świadka w rzeczywistości występuje w dwóch znaczeniach. W jednym z nich dotyczy ono osoby, która była obecna bezpośrednio przy zdarzeniu, mającym związek z postępowaniem, czyli np. na własne oczy widziała popełniane przestępstwo. W drugim znaczeniu mowa o każdej osobie wezwanej przez sąd do złożenia zeznań. Warto podkreślić, że funkcji świadka nie może pełnić w tym samym postępowaniu osoba, która bierze w nim udział w roli sędziego, oskarżyciela publicznego, ławnika, protokolanta, tłumacza lub oskarżonego.

W jaki sposób świadek otrzymuje wezwanie?

Wezwanie na świadka powinno zostać doręczone za pośrednictwem poczty. W takim przypadku adresat otrzymuje list polecony ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. W zawiadomieniu, informującym o wezwaniu w charakterze świadka, określa się:

 

– termin rozprawy (data i godzina),

– adres sądu, w którym odbędzie się rozprawa,

– numer sali sądowej,

– sygnatura danej sprawy,

– strony procesu,

– obowiązki i prawa świadka.

Odebranie listu należy potwierdzić czytelnym podpisem oraz datą otrzymania korespondencji.

Jakie są obowiązki świadka po otrzymaniu wezwania do sądu?

Wszystkie obowiązki i prawa świadka precyzyjnie określają dwa kodeksy – to kodeks postępowania cywilnego oraz kodeks postępowania karnego. Należy podkreślić, że osoba, która otrzyma wezwanie do sądu w charakterze świadka, ma bezwzględny obowiązek stawić się w wyznaczonym terminie na rozprawie. Wyjątkiem w tym przypadku są osoby chore lub z niepełnosprawnościami. One mogą zostać przesłuchane w miejscu swojego aktualnego pobytu lub z wykorzystaniem wideokonferencji.

Każdy inny świadek w sprawie, który mimo fizycznej możliwości dotarcia do placówki wymiaru sprawiedliwości nie stawi się na wezwanie, podlega karze pieniężnej nawet do 3000 zł. Sąd może również obciążyć taką osobę dodatkowymi kosztami procesu, jeśli zostały one wywołane przez niestawiennictwo świadka, zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka lub nałożyć na niego karę aresztu na czas do 30 dni.

Kto wydaje usprawiedliwienie nieobecności świadka?

Osoba, która nie może stawić się w określonym terminie na rozprawie w charakterze świadka, powinna jak najszybciej powiadomić o tym organ wzywający, czyli prokuraturę, adwokata lub kuratora ds. nieletnich. Zazwyczaj nie będzie problemu z ustaleniem innej daty lub godziny przesłuchania. W niektórych przypadkach możliwe jest również usprawiedliwienie nieobecności świadka. Jeśli dana osoba nie odpowiedziała na wezwanie i nie stawiła się w sądzie w określonym terminie, otrzyma listownie postanowienie o wymierzeniu kary porządkowej. W ciągu tygodnia od daty doręczenia tego pisma można usprawiedliwić swoja nieobecność za pomocą zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. W takim przypadku nałożona kara ulega uchyleniu.

Jakie prawa ma świadek w sądzie?

Świadek, składający zeznania w sądzie, ma obowiązek zgodnie z prawdą odpowiadać na pytania zadane przez prawników, prokuratorów lub sędziego. Nie może zmieniać swoich zeznań, aby komukolwiek przynosić korzyści, ani próbować wpływać na zeznania innego świadka. Ma jednak również kilka podstawowych praw, z których, w razie potrzeby, powinien bez obaw korzystać.

Jednym z nich jest możliwość odmowy składania zeznań. Prawo to wykorzystuje się jednak tylko wtedy, gdy strona lub uczestnik danej sprawy jest dla świadka bliską osobą (np. małżonkiem, dzieckiem, rodzicem czy osobą pozostającą we wspólnym pożyciu). Odmowa składania zeznań nie jest obligatoryjna – jeśli świadek zdecyduje się złożyć zeznania, może to zrobić. Należy podkreślić, że prawo odmowy nie przysługuje w postępowaniach o unieważnienie małżeństwa, ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz rozwiązanie adopcji.

Każdy świadek w sądzie ma także prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie. Może skorzystać z niego m.in. w sytuacji, w której odpowiedź narażałaby świadka lub bliską mu osobę na odpowiedzialność karną bądź szkodę majątkową. Jeśli natomiast istnieje ryzyko, że treść zeznań narazi odpowiadającego lub osobę mu bliską na zhańbienie, można żądać przesłuchania z wyłączeniem jawności.

paragraf - wezwanie świadka w sądzie

Na czym polega zwrot kosztów stawiennictwa świadka w sądzie?

Prawa świadków nie kończą się na kwestiach związanych ze składaniem zeznań. Osoby wezwane na przesłuchanie mogą również ubiegać się o zwrot kosztów stawiennictwa świadka w sądzie. Wniosek o zwrócenie pieniędzy za dojazd, powrót z sądu oraz nocleg (jeśli był konieczny) można złożyć do sądu, przed którym toczy się rozprawa tego samego dnia lub do trzech dni od zakończenia przesłuchania. Wymiar sprawiedliwości powinien także pokryć utracone zarobki lub dochody świadka. Ponadto – osobie stawiającej się w sądzie na wezwanie przysługuje prawo do dnia wolnego od pracy. Aby z niego skorzystać, wystarczy okazać pracodawcy odpowiednie zawiadomienie.

Jeśli świadek w danej sprawie obawia się użycia przemocy lub gróźb wobec niego, ma prawo do prośby o zastrzeżenie informacji o swoim miejscu zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora oraz sądu. W przypadku uzasadnionych obaw, związanych z niebezpieczeństwem dla życia, zdrowia czy wolności można również wnosić o utajnienie danych osobowych.

Znając swoje prawa i obowiązki, zyskuje się nie tylko większy komfort składania zeznań na sali sądowej, ale także możliwość korzystania z wielu wymienionych przywilejów. Wezwanie na rozprawę w charakterze świadka nie powinno więc wiązać się ze stresem czy innymi obawami. Zeznając zgodnie z prawdą ma się gwarancję, że przesłuchanie przebiegnie szybko i sprawnie.